วัดตองปุ จังหวัดลพบุรี

วัดตองปุ ตั้งอยู่ ที่บ้านตองปุ หมู่ 1 ตำบลทะเลชุบศร อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี บริเวณด้านหลังของโรงเรียนพิบูลวิทยาลัยโดยคำว่าตองปุ แปลว่า เป็นที่รวมพลทหารที่จะไปออกรบในยามสงคราม

                วัดตองปุนับว่าเป็นวัดมอญที่เก่าแก่วัดหนึ่งของเมืองลพบุรี นิกายมหานิกาย ไม่ปรากฏว่าสร้างในสมัยใด แต่ได้สันนิษฐานว่าได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยอยุธยาเป็นราชธานี ช่วงรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชขึ้นครองราชย์ ลักษณะของศิลปกรรมที่พบ ส่วนหนึ่งมีรูปแบบเป็นของกลุ่มชนมอญและลาว ไม่ว่าจะเป็นหลักไม้จำหลักเก็บพระคัมภีร์ในพระอุโบสถ ลายรดน้ำที่บานประตูพระวิหาร เป็นวัดโบราณที่มีความสำคัญในฐานะเป็นศาสนสถานสมัยอยุธยาที่คงสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ และมีพระภิกษุปฏิบัติกิจของสงฆ์ โดยเฉพาะในเขตพุทธาวาสที่มีสิ่งก่อสร้างสมบูรณ์ ตามคติการสร้างวัดของคนในสมัยอยุธยาที่จะต้องประกอบด้วย พระอุโบสถ พระวิหาร ฐานมีลักษณะเป็นฐานปัทม์ หย่อนท้องช้าง

            ประดิษฐานพระพุทธรูปศิลาทรายนาคปรกปางสมาธิศิลปะสมัยลพบุรี อายุราวต้นพุทธศตวรรษที่ 19 (อยู่ระหว่างปี พ.ศ. 1801 ถึง พ.ศ. 1900 ) ใบเสมาหินคู่ ศาลาการเปรียญมีฐานแอ่นโค้ง เจาะช่องหน้าต่างโค้งแหลม หลังคามุงด้วย กระเบื้องกาบกล้วย หอระฆัง เป็นสถาปัตยกรรมทรงปราสาทห้ายอดวิหารมีลักษณะเป็นสถาปัตยกรรมแบบสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช คือ หน้าต่างและประตูเป็นช่องโค้งแหลม นอกจากนี้ยังมีเจดีย์ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับเจดีย์หลวงพ่อแสงวัดมณีชลขัณฑ์ ที่วัดมณีชลขัณฑ์ ในตำบลพรหมมาสตร์ อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี แต่มีขนาดเล็กกว่า ศาลาพระศรีอาริย์และกลุ่มพระเจดีย์น้อยใหญ่จุดสักการะ พระพุทธรูปนาคปรกศิลาทรายศิลปะสมัยลพบุรี ประดิษฐานภายในพระวิหารและพระพุทธรูปประธานในพระอุโบสถ สถาปัตยกรรมสมัยอยุธยา และยังมีโบราณวัตถุที่สำคัญเหลืออยู่เพียงชิ้นเดียวในเมืองไทย คือ ที่สรงน้ำพระโบราณ หรือที่เรียกกันว่า น้ำพุสรงน้ำพระ เก็บรักษาไว้ที่วัดแห่งนี้ ตลอดจนมี หอไตร คลัง และหอระฆัง ที่สวยงาม เป็นสถานที่ท่องเที่ยวและปฏิบัติที่มีชื่อเสียงอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดลพบุรี

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน ตามประกาศในราชกิจจานุเบกษา

เล่ม 53 ตอนที่ 24 เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ.2479